De routebeschrijving voor de 'Wereldreis' had ik gemaakt aan de hand van plaatsen die aan de volgende twee criteria voldoen:
- de plaats moet daadwerkelijk naar het betreffende land, een buitenlandse plaats of de inwoners daarvan vernoemd zijn
- het moet een echte plaats zijn (stad, dorp, gehucht of buurtschap) en geen wijk of stadsdeel.
Maar omdat ik er tòch in de buurt zou komen, heb ik een aantal plaatsen die niet aan de criteria voldoen wel in de route opgenomen. Het zou toch jammer zijn om Denemarken, Engeland of Nederland te laten liggen? Hoewel ze een volstrekt andere betekenis hebben.
Ook kwam ik langs plaatsen met namen die je best goed kan associëren met een wereldreis. Nou ja, dat is mijn bescheiden mening... Kijk zelf maar rechts op de kaarten (Klik op de kaarten voor een vergroting)
Deze plaatsen voldoen aan de criteria:
(bronvermelding: onder aan de pagina)
America (LB)
Oorspronkelijk een kolonie in de Peel en mede in verband met de afgelegen ligging vernoemd naar het werelddeel Amerika. Onstaan nadat de gemeente Horst in 1819 toestemming had gekregen gronden in ontginning te nemen. Bron 1*
Amerika (DR)
Gehucht bij Een, ontstaan na 1909 en vernoemd naar het werelddeel van die naam. Ook bekend onder de naam Nieuw Amerika. Bron 1*
Austerlitz (UT)
Naar het hier in 1805/6 tijdens de Franse bezetting door het leger van Marmont op een heuvelrug bij Zeist opgeworpen gedenkteken van graszoden, de zogenaamde Piramide van Austerlitz, opgericht om de overwinning te vieren die Napoleon in December 1805 had behaald bij Austerlitz in Moravië. Bron 1*
Babyloniënbroek (NB)
Een ontginningsoord van het klooster van Sint Truiden. Het afgelegen oord werd genoemd naar het in de bijbel genoemde verbanningsoord Babylon [het huidige Irak] De latere toevoeging ‘broek’ duidt op de ligging in een moerassig gebied. Bron 4*
Bartlehiem (FR)
Ontleent zijn naam aan het premonstaratenzer nonnenklooster Bethlehem (ca. 1170-1580) dat hier stond, vernoemd naar de stad in Palestina, die volgens de bijbel te verklaren is als ‘broodhuis’. Na de reformatie ontwikkelde de naam zich tot Bartlehiem, gereïnterpreteerd als ‘het hiem van Bartle’. Bron 1*
Belgenhoek (LB)
In 1915, tijdens de Eerste Wereldoorlog, vluchtten duizenden Belgische vluchtelingen naar Nederland, dat neutral gebleven was. Een aantal van hen streek neer in een dorpje in de Peel, dat nog steeds Belgenhoek heet. Bron 3*
Bethlehem (GR)
Uithof voor benedictinessen, omstreeks 1470 gesticht vanuit het klooster Rottum. Vernoemd naar de stad in Palestina. Bron 1*
Californië (LB)
Oorspronkelijk de naam van een na 1856 gebouwde boerderij. Vernoemd naar de Amerikaanse staat, die over de gehele wereld grote bekendheid verkreeg door de in 1848 ontdekte goudvoorraden. Bron 1*
Californië (GD)
Ook afgeleidt van de gelijknamige Amerikaanse staat? Waarom de buurtschap zo heet is niet bekend, omdat het archief van Ammerzoden de Tweede Wereldoorlog niet overleefd heeft. Bron 6*
Egypte (NB)
De naam Egypte is ontleend aan de Roma, die er een gewoonte van maakten te verklaren dat ze oorspronkelijk uit Egypte kwamen. Het terrein zou geschikt zijn als standplaats voor Roma. Bron 6*
Elim (DR)
Oudtestamentische naam, de oase waar de Israëlieten verbleven na hun tocht door de Rode Zee. Het dorp heette oorspronkelijk Het Dwarsgat. In 1915 vroegen de gereformeerde inwoners aan de gemeente Hoogeveen om deze naam te mogen veranderen in Elim. Ondanks een afwijzende houding van de overheid heeft de naam toch ingang gevonden. Bron 1*
Frankrijk (GD)
Vernoemd naar het land van die naam. Bron 1*
Kockengen (UT)
Genoemd naar het luilekkerland Cocagne, de plaats waar het volgens de middeleeuwse voorstelling goed wonen was, met altijd genoeg te eten en te drinken zonder dat men daar iets voor hoefde te doen. Of zoals een Middelnederlands gedicht het uitdrukt: "Och, dat lant van Cockaengen is so goet! Het reghent daar in alle hoeken vladen, pasteien ende pannecoeken." Zie ook Koekange. Bron 1*
Koekange (DR)
Het is een vernoeming naar Cocagne ‘Luilekkerland’, zie ook Kockengen. Het gebruik van dergelijke verlokkende namen komt vaker voor. Zo gaf Erik de rode Groenland zijn aantrekkelijke naam om IJslandse kolonisten te werven. Zie ook Schoonebek en Schoonoord. Koekange is ontstaan in de tweede helft van de 13e eeuw als veenontginning in het Echtenerveen. In 1331 werd het een afzonderlijk kerspel. Bron 1*
De Krim (GD)
Naar het gelijknamige schiereiland in de Zwarte Zee, waar in het midden van de vorige eeuw de zogeheten Krimoorlog werd gevoerd tussen Rusland aan de ene kant, en Turkije, Engeland en Frankrijk aan de andere. Door de verbeterde communicatie kreeg deze oorlog veel publiciteit (Florence Nightengale!). Dat onze plaats zo genoemd werd, dankte zij aan de vele vechtpartijen die hier plaatsvonden. Bron 1*
De Krim (OV)
Naar het gelijknamige schiereiland in de Zwarte Zee. Bron 1*
Moscou (DR)
In de 19e eeuw ontstaan. De naamkeuze heeft betrekking op de afgelegen ligging, vernoemd naar de hoofdstad van Rusland. Bron 1*
Moskou (FR)
De kleine nederzetting (oorspronkelijk in 1899 een boerderij) is door kennelijk socialistische veenarbeiders vernoemd naar de huidige hoofdstad van Rusland. Onmiddellijk ten oosten aan de andere kant van de vaart, ligt Petersburg. Op de kaart van 1853 staat hier nog de veldnaam Witte Bult. Het aantal plaatsen in Nederland dat op grond van socialistische en/of communistische motivatie is vernoemd naar deze twee steden in Rusland is vrij groot. de gehuchten met dergelijke namen zijn alle te vinden in ontginningsgebieden uit de overgang van de negentiende naar de twintigste eeuw. Bron 2*
Munsterscheveld (DR)
Genoemd naar immigranten uit Munsterland (Duitsland). Het dorp werd voor het eerst genoemd in 1851. Bron 3*
Napels (GR)
Buurtschap, vernoemd naar de Italiaanse stad Napels. Bestond in 1846 uit 8 hutten en keten van zeer armoedige dagloners. Bron 1
Nij Amerika (FR)
Buurtschap, na 1860 ontstaan en vernoemd naar het werelddeel van die naam. Bron 1*
Oostindië (GR)
Evenals de Oost-Indische-Wijk aldaar, vernoemd naar de Nederlandse Oostindische bezettingen. Bron 1*
Palestina (UT)
Buurtschap. Naam van een boerderij, vernoemd naar Palestina, landstreek in Azië. Bron 1*
Petersburg (FR)
Het gehucht ten noorden van Donkerbroek en vlak ten oosten van het (jongere) gehucht Moskou is in de negentiende eeuw ontstaan en wordt voor het eerst in 1857 genoemd.
De suggestie dat er een relatie bestaat met een persoon genaamd Peter - het zou om de historische Pieter Blaauw gaan - valt niet te bewijzen en ligt gezien het slotelement burg ook niet direct voor de hand. het lijkt waarschijnlijker dat de kleine nederzetting is vernoemd naar de Russische Tsarenstad. In ieder geval is die naam van grote invloed geweest. Bron 2*
Polen (GR)
Vernoemd naar het land Polen. Bron 1*
Poortugaal (ZH)
Vernoemd naar Portugal, een land waarmee men door de kruistochten beter bekend was geraakt. Bron 1*
Portengen (UT)
De naam is via Bertingen, Bertange, Bretangen terug te voeren tot Bretagne. Het Middelnederlandse Bertange betekent 'Brittannië'. Vermoederlijk dat de veenarbeiders die zicht hier eind 12e eeuw vestigden uit die Franse streek kwamen. Bron 4*
Buurtschap vernoemd naar Brittannië (vergelijk de streeknaam Bretagne in Frankrijk, die dezelfde etymologische oorsprong heeft). Het Middelnederlandse Bertange betekent 'Brittannië', vergelijk "Die coninc Artur sat tenen male in Bertangen ende hilt hof". Bron 1*
Rome (GD)
Vernoemd naar Rome in Italië. Als reden wordt opgegeven, dat hier veel Romeinse oudheden zijn gevonden. Bron 1*
Siberië (DR)
Volgens overlevering lag dit gebied zo afgelegen en verlaten, dat dit al in de Franse Tijd, daarbij denkend aan de barre ervaringen op Napoleons tocht naar Rusland, naar dit deel van Russisch-Azië is vernoemd. Bron 5*
Spitsbergen (GR)
Gehucht. De naam is een vernoeming naar de in 1596 door Willem Barets ontdekte eilendangroep. Bron 1*
Turkeye (ZL)
Genoemd naar het land Turkije. Hier een door de omringende dorpen gegeven spotnaam, die vermeodelijk betrekking heeft op de reputatie van de inwoners als vechtersbazen en ruziezoekers. Bron 1*
Zuid-Carolina (LB)
Genoemd naar de Noordamerikaanse staat van die naam, mogelijk naar de afgelegenheid van de plaats. Bron 1*
Zurich (FR)
Het dorp komt in 1352 voor als Zuderinghe, in 1353 wordt Zudrineghe gespeld, terwijl we in 1399 Zueringen aantreffen. Suringhe is de variant uit 1458. In 1482 komt de eerste keer Surich voor. De laatste keer dat we ingen nog oospronkelijk aantreffen is Suringen (1503). Vanaf de late vijftiende eeuw wordt steeds vaker Suerich of Suyrch gespeld. De Friese variant aan het einde van de zestiende eeuw luidt Swrich. Gedurende de negentiende eeuw komen de spellingen Surich en Zurich beide voor. Een aardrijkskundig woordenboek uit 1833 geeft Suideraeg, maar dat is een reconstructie.
Toen het gemeentebestuur enkele jaren geleden voorstelde om de Friese varianten van de dorpsnamen als de officiële vast te stellen kwam sterk verzet uit Zurich, men wilde de associatie met Zürich in Zwitserland niet kwijt. Het gemeentebestuur trok daarop het gehele voorstel terug.
Het tweede element van de naam is Fries ich 'oever', het eerste is zuid (de windrichting). Het feit dat het dorp aan de zuidelijke oever van de Marneslenk ligt zal de motivatie voor de naamgeving zijn. Doordat varianten op ens ontbreken, moet de veronderstelling dat het een oude naam op -ing zou zijn, worden afgewezen. Bron 2*
* Bronvermeldingen:
Bron 1 Nederlandse plaatsnamen : herkomst en historie / Gerald van Berkel, Kees Samplonius. Utrecht : Het Spectrum, 2006. ISBN 978-90-274-2097-8
Bron 2 Friese plaatsnamen : alle steden, dorpen en gehuchten / Karel F. Gildemachter ; [foto's: Gerrit B. Gildemachter]. Leeuwarden : Friese Pers Boekerij, cop. 2007. ISBN 978-90-330-0643-2
Bron 3 Namen op de kaart : oorsprong van de geografische namen in Nederland en Vlaanderen / Riemer Reinsma. Amsterdam [etc.] : Atlas, cop. 2009. ISBN 978-90-450-1108-0
Bron 4 Nederlanse plaatsnamen / door T. Groenedijk. Hoogeveen : Slingenberg Boekproductie, 2000. ISBN 90 76113 815
Bron 5 www.encyclopediedrenthe.nl
Bron 6 www.wikipedia.nl
